Kamu İhale Kurulunun 04.06.2026 tarihli ve 2026/UY.I-1507 sayılı kararı; ihale komisyonunda yedek üye olarak görevlendirilen bir kamu görevlisi ile iş ortaklığının özel ortağı arasındaki baba-oğul ilişkisinin, teklifin değerlendirilmesi, geçici teminatın gelir kaydedilmesi ve ihalelere katılmaktan yasaklama işlemi üzerindeki sonuçlarını açıklamaktadır. Karar, yedek üyenin ihale toplantılarına fiilen katılmamış olmasının veya özel ortağın yakınlık ilişkisiyle ilgili görevlendirmeyi bilmediğini ileri sürmesinin sonucu değiştirmediğini göstermektedir.

1. Uyuşmazlık Konusu Olay ve Gelişimi
İdare tarafından açık ihale usulüyle bir yapım işi ihalesi gerçekleştirilmiştir. İhaleye iş ortaklığı olarak katılan Başvuru Yapan Firmanın özel ortağının ortaklık oranı yüzde bir olmasına rağmen, bu ortağın oğlunun aynı ihalede yedek mali üye olarak görevlendirildiği tespit edilmiştir. İhale komisyonu, bu yakınlık nedeniyle Başvuru Yapan Firmanın teklifini değerlendirme dışı bırakmış ve geçici teminatının gelir kaydedilmesi yönünde işlem tesis etmiştir.

Başvuru Yapan Firma; yedek üyenin ihale sürecinde asıl üyenin yerine geçmediğini ve hiçbir ihale işlemine fiilen katılmadığını, baba ile oğlun ayrı konutlarda yaşadığını, özel ortağın oğlunun komisyona yedek üye olarak atandığını bilmediğini ve ihale dokümanında komisyon üyelerine ilişkin bilgi bulunmadığını ileri sürmüştür. Ayrıca verilen teklifin ihale üzerinde kalma olasılığının bulunmadığı, bu nedenle yakınlık ilişkisinin ihale sonucuna etkisinin olmadığı savunulmuştur.

Başvuru Yapan Firma, iş ortaklığının pilot ortağının yasak fiil veya davranışa katılmadığını; geçici teminat mektubunun da pilot ortak tarafından sunulduğunu belirterek teminatın iade edilmesini istemiştir. Bunun kabul edilmemesi halinde ise yalnızca yüzde bir paya sahip özel ortağın hissesi oranında gelir kaydı yapılması gerektiğini iddia etmiştir. İdareye yapılan şikâyetin reddedilmesi üzerine konu itirazen şikâyet yoluyla Kamu İhale Kurulunun önüne gelmiştir.
(Bkz: İhale Komisyonunda Üye Değişikliği İhalenin İptaline Neden Olur mu?: https://www.kilichukuk.org/kik-kararlari/ihale-komisyonunda-uye-degisikligi-ihalenin-iptaline-neden-olur-mu )

2. Kamu İhale Kurulunun Aldığı Karar
Kamu İhale Kurulu, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 6’ncı maddesinde ihale komisyonunun yedek üyeler de dâhil olmak üzere görevlendirildiğine dikkat çekmiştir. Kurula göre yedek üyeler, yalnızca asıl üyenin bulunmadığı gün çağrılabilecek kişiler olarak görülemez. Yedek üyeler, asıl üyelerle birlikte ihale komisyonunun bir parçasıdır ve gerektiğinde ihale işlem dosyası kendilerine verilebilir. Bu nedenle yedek ihale komisyonu üyeleri de Kanun’un 11’inci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde belirtilen, ihale işlemlerini hazırlamak, yürütmek, sonuçlandırmak veya onaylamakla görevli kişiler kapsamında değerlendirilmiştir.

4734 sayılı Kanun’un 11’inci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendine göre, bu görevlerde bulunan kişilerin eşleri ile üçüncü dereceye kadar kan hısımları ve ikinci dereceye kadar kayın hısımları ihaleye katılamaz. Somut olayda özel ortak ile yedek mali üye arasındaki baba-oğul ilişkisi birinci derece kan hısımlığıdır. Kurul; yedek üyenin fiilen komisyon toplantısına katılmamış olmasını, özel ortağın görevlendirmeyi bilmediği yönündeki açıklamasını ve teklifin ihale sonucunu değiştirmeyecek olmasını, katılım yasağını ortadan kaldıran nedenler olarak kabul etmemiştir. Bu nedenle Başvuru Yapan Firmanın teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasını mevzuata uygun bulmuştur.
(Bkz: İhale Komisyonu Üyesinin Kardeşinin Eşi, Aynı İhaleye Katılabilir mi?: https://www.kilichukuk.org/Makale/ihale-komisyonu-uyesinin-kardesinin-esi-ayni-ihaleye-katilabilir-mi- )

Kurul, geçici teminat yönünden iş ortaklığının ihaleye tek bir istekli olarak katıldığını esas almıştır. Geçici teminatın ortaklardan biri veya birkaçı tarafından karşılanabilmesi, teminatı veren ortağa ayrı bir hak kazandırmamaktadır. Pilot ortak tarafından sunulan teminat mektubu, teklif verildiği anda iş ortaklığının geçici teminatı hâline gelmiştir. Bu sebeple gelir kaydı, yasaklılık durumuna neden olan özel ortağın yüzde bir ortaklık payıyla sınırlandırılmamış; teklif bedelinin yüzde üçüne karşılık gelen geçici teminat tutarının tamamının gelir kaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Kararda, teklif ve geçici teminat hakkında doğan sonuçlarla ihalelere katılmaktan yasaklama işlemi birbirinden ayrılmıştır. Yasak fiil veya davranış ihale sürecinde ve sözleşme imzalanmadan önce ortaya çıkmışsa, Kamu İhale Genel Tebliği’nin 28.1.7’nci maddesi uyarınca yasaklama işlemi fiili işleyen veya fiile katılan ortak hakkında yürütülür. Pilot ortağın fiile katıldığına ilişkin bir tespit bulunmadığında yasaklama işleminin özel ortakla sınırlı tutulması gerekir. Buna karşılık teklifin değerlendirme dışı bırakılması ve geçici teminatın gelir kaydedilmesi, ihaleye tek istekli olarak katılan iş ortaklığının tamamı yönünden sonuç doğurur. Kurul, bu gerekçelerle Başvuru Yapan Firmanın itirazen şikâyet başvurusunu reddetmiştir.

3. Değerlendirmemiz ve Firmaların Almaları Gereken Dersler
Kurul kararı, ihaleye katılmadan önce yapılacak ortak ve yakınlık incelemesinin yalnızca yasaklılık sorgusundan ibaret olmadığını göstermektedir. Firma ortaklarının, yöneticilerinin ve iş ortaklığını oluşturan kişilerin; ihaleyi yapan idarede çalışan eş, üstsoy, altsoy ve diğer yakınları bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır. İhale komisyonu üyelerinin adları dokümanda yer almasa dahi, ilgili idarede çalışan yakınların görevleri konusunda ortaklardan yazılı beyan alınması ve bilinen bir bağlantı varsa teklif verilmeden önce hukuki değerlendirme yapılması yararlı olacaktır.

Yedek üyenin ihalede hiç görev yapmadığı, ihale kararını imzalamadığı veya ihale sonucuna etkide bulunmadığı yönündeki düşünce ise mevzuata uygun değildir. Keza Kurul, yedek üyeliği komisyon görevinin dışında değil, komisyonun kuruluşunun bir parçası olarak kabul etmiştir. Yakınlık ilişkisinin teklif verildikten sonra öğrenildiği savunması da teklifin değerlendirme dışı bırakılmasını önlememiştir. Bu nedenle teklif öncesi denetim, ihale komisyonunda asıl veya yedek üye olarak görevlendirilme olasılığını da kapsamalıdır.

İş ortaklıklarında düşük ortaklık oranı, ihaleye katılım yasağının teklif üzerindeki sonuçlarını azaltmamaktadır. Yüzde bir paya sahip özel ortağın durumu dahi iş ortaklığının teklifinin tamamının değerlendirme dışı bırakılmasına ve geçici teminatın tamamının gelir kaydedilmesine yol açabilmektedir. Ortaklık sözleşmelerinde yasaklılık, yakınlık ilişkileri ve kamu kurumlarındaki görev bağlantıları hakkında ayrıntılı beyan ve tazmin hükümlerine yer verilmesi, ortaklar arasındaki zararın sonradan paylaşılması bakımından yararlı olabilir; ancak bu hükümler İdarenin teklif ve teminat hakkında işlem yapmasını engellemez.

Firmalar, ihale dışı bırakılma, geçici teminatın gelir kaydedilmesi ve ihalelere katılmaktan yasaklama sonuçlarını ayrı ayrı değerlendirmelidir. İş ortaklığının tek istekli sayılması, teklif ve teminat yönünden ortaklığın tamamını etkilerken; yasaklama bakımından hangi ortağın fiili işlediği veya fiile katıldığı ayrıca belirlenir. İdare kararında bu ayrım kurulmamışsa, şikâyet ve itirazen şikâyet başvurusunda her işlem yönünden ayrı gerekçe oluşturulması gerekir.
(Bkz: İhale Yasaklamalarında Hukuki Yardım: https://www.kilichukuk.org/Calisma-Alanlari/kamu-ihalelerine-katilmaktan-yasaklanma-)

Teklifin değerlendirme dışı bırakıldığı veya geçici teminatın gelir kaydedildiği durumlarda, kararın dayandığı yakınlık derecesi, komisyon görevlendirmesi, ortaklık yapısı ve fiile katılım hususları gecikmeden incelenmelidir. Başvuru süreleri kısa olduğundan, kesinleşen ihale kararının tebliğinden sonra yapılacak incelemenin yalnızca sonuç işlemine değil; görevlendirme belgelerine, iş ortaklığı beyannamesine, teminatın niteliğine ve yasaklama sürecine de yönelmesi hak kaybının önlenmesi bakımından önemlidir.
(Bkz: Kamu İhalelerine Yönelik Başvuru: https://www.kilichukuk.org/Calisma-Alanlari/sirketler-hukuku-kapsaminda-taahhut-firmalarinda-tur-degistirmeleri--sirket-birlesme-ve-bolunmeleri--)

Zehra ÇENGEL YAVAŞ

Kılıç Hukuk ve Danışmanlık Ofisi  

Hukuk Yayınları Editörü

Daha fazla bilgi almak için KILIÇ HUKUK ve DANIŞMANLIK OFİSİ ile iletişime geçiniz: https://www.kilichukuk.org/iletisim