1. Uyuşmazlık Konusu Olay ve Gelişimi
Bir yapım işi ihalesinde Başvuru Yapan Firma tarafından oluşturulan iş ortaklığının teklifi ekonomik açıdan en avantajlı teklif olarak belirlenmiş ve ortaklık sözleşme imzalamaya davet edilmiştir. Sözleşme öncesinde sunulan belgelerin incelenmesi sırasında, iş ortaklığının özel ortağı Y… Ltd. Şti.nin tek ortağı ve şirket müdürü hakkında kesinleşmiş bir mahkûmiyet kaydı bulunduğu anlaşılmıştır. Mahkûmiyet, şirketin yürüttüğü bir yol yapım işinde meydana gelen iş kazası sonucunda bir çalışanın hayatını kaybetmesiyle ilgili olup şirket yetkilisi, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alınmaması, çalışanların yeterli şekilde eğitilmemesi ve çalışma alanında gerekli gözetim ile denetimin kurulmaması nedeniyle taksirle ölüme neden olma suçundan cezalandırılmıştır.

Ceza mahkemesi tarafından verilen hapis cezası adli para cezasına çevrilmiş, karar 17.06.2025 tarihinde kesinleşmiştir. Mahkeme ayrıca şirket yetkilisi hakkında belirli bir meslek veya sanatın yürütülmesinin yasaklanmasına karar vermemiştir. Buna karşılık İdare, mahkûmiyetin şirketin yürüttüğü mesleki faaliyetten doğduğu ve ihale tarihinden önceki beş yıllık süre içinde kesinleştiği gerekçesiyle iş ortaklığını ihale dışı bırakmış, geçici teminatın gelir kaydedilmesine ve şartları uygun bulunan ikinci teklif sahibi X… Ltd. Şti.nin sözleşmeye davet edilmesine karar vermiştir.

Başvuru Yapan Firma; suçun kasten işlenmediğini, ceza kararında meslekten yasaklama bulunmadığını, adli sicil kaydında infazı tamamlanan cezanın arşiv bilgileri üzerinden tespit edildiğini ve taksirli suçun mesleki faaliyet kapsamında değerlendirilemeyeceğini ileri sürmüştür. Ayrıca sözleşme kurulmadan önce ortaya çıkan bu durumun ihalenin iptalini gerektirdiğini, ikinci teklif sahibiyle sözleşme yapılmasının uygun olmadığını savunarak İdarenin işlemine karşı başvuruda bulunmuştur.
(Bkz: Kamu İhalelerine Katılımda Adli Sicil Kaydının Önemi: https://www.kilichukuk.org/Makale/kamu-ihalelerine-kat%C4%B1l%C4%B1mda-adli-sicil-kayd%C4%B1n%C4%B1n-%C3%B6nemi )

2. Kamu İhale Kurulunun Aldığı Karar
Kamu İhale Kurulu, 04.06.2026 tarihli ve 2026/UY.I-1503 sayılı kararında; 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 10’uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (e) bendine göre, ihale tarihinden önceki beş yıl içinde mesleki faaliyetlerinden dolayı yargı kararıyla hüküm giyen isteklilerin ihale dışı bırakılması gerektiğini belirtmiştir. Beş yıllık sürenin hesabında suçun işlendiği veya mahkeme kararının verildiği tarih değil, mahkûmiyet hükmünün kesinleştiği tarih esas alınmaktadır.

Kurul, mahkûmiyet kararının yalnızca suç adı veya adli sicil belgesindeki kayıt üzerinden değerlendirilmemesi; fiilin mesleki faaliyetin yürütülmesiyle bağlantısının gerekçeli ceza mahkemesi kararından incelenmesi gerektiğini ifade etmiştir. İncelenen olayda iş kazasının, şirketin üstlendiği yapım işi yürütülürken meydana geldiği; şirket yetkilisinin iş güvenliği eğitimi, çalışma düzeni, tehlikelerin önlenmesi, gözetim ve denetim görevlerindeki eksiklikler nedeniyle asli kusurlu bulunduğu tespit edilmiştir. Bu nedenle taksirle ölüme neden olma suçundan verilen mahkûmiyetin mesleki faaliyetin yürütülmesinden kaynaklandığı sonucuna varılmıştır.

Kararda, cezanın adli para cezasına çevrilmiş olmasının veya ceza mahkemesince meslek ve sanatın yürütülmesinin yasaklanmasına hükmedilmemesinin ihale dışı bırakılmayı önlemeyeceği açıklanmıştır. Aranan husus, ihale tarihinden önceki beş yıl içinde kesinleşmiş mahkûmiyetin mesleki faaliyetin yürütülmesinden doğmasıdır. Bu şartların olayda gerçekleştiğini kabul eden Kurul, Başvuru Yapan Firmanın ihale dışı bırakılmasına yönelik İdare işlemini mevzuata uygun bulmuş ve itirazen şikâyet başvurusunu reddetmiştir.
(Bkz: İhale Dışı Bırakılma: https://www.kilichukuk.org/Sozluk/ihale-disi-birakilma )

3. Değerlendirmemiz ve Firmaların Almaları Gereken Dersler
Karar, sözleşme imzalama aşamasında sunulacak adli sicil belgelerinin yalnızca şeklen hazırlanmasının yeterli olmadığını göstermektedir. İhaleye katılmadan önce gerçek kişi isteklilerin, ortak girişimin bütün ortaklarının ve tüzel kişilerin niteliğine göre şirket müdürleri, yönetim kurulu üyeleri, temsil yetkisine sahip kişiler ile şirket idaresinde hâkim etkisi bulunan ortakların adli sicil ve arşiv bilgilerinin incelenmesi gerekir. Bir kayıt bulunması halinde suçun adıyla yetinilmemeli; gerekçeli karar, kesinleşme şerhi, fiilin mesleki faaliyetle ilişkisi ve beş yıllık sürenin başlangıcı birlikte değerlendirilmelidir.

Her mahkûmiyet kamu ihalesine katılmaya engel değildir. Bununla birlikte suçun taksirle işlenmiş olması, hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi veya ayrıca meslekten yasaklama kararı verilmemesi tek başına ihaleye katılımı güvenli hâle getirmez. İş kazası, çevre zararı, vergi uygulaması, iş makinesi kullanımı veya işin yürütülmesi sırasında ortaya çıkan başka bir olay nedeniyle verilen hüküm, şirket faaliyetinin yürütülmesiyle bağlantılıysa 4734 sayılı Kanun’un 10’uncu maddesi kapsamında ihale dışı bırakılma sonucunu doğurabilir.

İş ortaklıklarında bu inceleme her ortak yönünden ayrı ayrı yapılmalıdır. Ortaklardan birinin sözleşme öncesinde sunması gereken belgelerde mevzuata aykırı bir durum bulunması, yalnızca o ortağı değil, teklif sahibi olan iş ortaklığının tamamını etkileyebilir. Böyle bir tespit sonucunda teklifin değerlendirme dışı bırakılması, geçici teminatın gelir kaydedilmesi ve sözleşmenin ikinci teklif sahibiyle yapılması gündeme gelebilir. Bu nedenle ortak seçimi yapılırken mali ve teknik yeterlik kadar ortakların yöneticileri ile temsilcilerinin adli sicil durumları da incelenmelidir.

Firmaların teklif vermeden ve ortak girişim kurmadan önce bir “sözleşme öncesi belge denetimi” yapması; adli sicil kayıtlarını, arşiv bilgilerini ve kesinleşmiş mahkeme kararlarını ihale hukuku yönünden değerlendirmesi yararlı olacaktır. Mahkûmiyet kaydının mesleki faaliyetle bağlantısının bulunup bulunmadığı konusunda tereddüt varsa, teklif verilmeden önce gerekçeli karar üzerinden hukuki değerlendirme yapılması; sözleşmeye davetten sonra ortaya çıkabilecek ihale dışı bırakılma ve teminat kaybı ihtimalini azaltacaktır.
(Bkz: Adli Sicil Kaydının Kamu İhalelerine Katılım Üzerindeki Etkisi: https://www.kilichukuk.org/Makale/adli-sicil-kaydinin-kamu-ihalelerine-katilim-uzerindeki-etkisi-bir-kamu-ihale-kurulu-kararinin-analizi )

Zehra ÇENGEL YAVAŞ

Kılıç Hukuk ve Danışmanlık Ofisi  

Hukuk Yayınları Editörü

Daha fazla bilgi almak için KILIÇ HUKUK ve DANIŞMANLIK OFİSİ ile iletişime geçiniz: https://www.kilichukuk.org/iletisim