Edimin İfasına Fesat Karıştırma Suçu

Edimin ifasına fesat karıştırma suçu, kamuya karşı üstlenilen işin sözleşme sonrası ifa ve kabul aşamasındaki belirli hileli davranışları, cezai yaptırıma bağlar. Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 236’ncı maddesi bu davranışları sınırlı biçimde sayar. İhale veya sözleşme sürecindeki her aykırılık, ihaleye fesat karıştırma ya da edimin ifasına fesat karıştırma suçunu kendiliğinden oluşturmaz. Kanun suçu; fiil, hile, kast, kişisel katkı, kurum zararı ve hukuka uygun delillerle birlikte inceler.

1. İhale Aşaması ile İfa Aşaması Ayrıdır

Sözleşmenin imzalanmasıyla ihale süreci sona erer ve edimin ifası başlar. Sözleşmenin imzalanmasına kadar ihale sürecinde gerçekleştirilen fiiller, kanunda sayılan unsurları taşıyorsa TCK 235; sözleşme sonrası teslim, uygulama, muayene ve kabul işlemleri ise koşulları varsa TCK 236 yönünden değerlendirilir. Fiilin tarihi ve niteliği belirlenmeden peşin sonuca varılmamalıdır. İhale aşamasındaki her aykırılık TCK 235’i, sözleşmenin uygulanmasındaki her aykırılık da TCK 236’yı oluşturmaz.

2. Suçun Kapsamı

TCK 236; kamu kurum ve kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, bunların iştirakiyle kurulmuş şirketler ve bünyelerindeki vakıflar ile kamu yararına çalışan dernekler veya kooperatiflere karşı taahhüt edilen edimleri kapsar. Önce sözleşme ve eklerinde hangi mal, hizmet veya yapım işinin hangi miktar, nitelik ve sürede üstlenildiği belirlenir.

3. TCK 236’da Sayılan Hileli Fiiller

Aşağıdaki hareketlerin hileli olarak yapılması hâlinde edimin ifasına fesat karıştırılmış sayılabilir:

·     İhale kararında veya sözleşmede niteliği belirtilen maldan başka bir malı teslim veya kabul etmek,

·     İhale kararında veya sözleşmede belirtilen miktardan eksik malı teslim veya kabul etmek,

·     Süresinde ifa edilmeyen edimi, zamanında ifa edilmiş gibi kabul etmek,

·     Yapım işini veya kullanılan malzemeyi şartname ya da sözleşmedeki şart, miktar veya niteliklere uygun olmadığı hâlde kabul etmek,

·     Verilmeyen veya eksik verilen hizmeti, sözleşmedeki şartlara uygun biçimde verilmiş gibi kabul etmek.

Bu beş hareket; kıyasla genişletilemez. Güncel Yargıtay kararları, teslim ve yalnız kabul işlemlerini konu alan bentlerde fail sıfatını ayrı belirlemekte; özel faillik sıfatını taşımayan kişinin koşulları varsa azmettiren veya yardım eden olabileceğini belirtmektedir. Yüklenici, şirket yöneticisi, çalışan veya kabul görevlisi unvanı tek başına yeterli değildir; kişinin bilgisi, iradesi ve fiile katkısı gösterilmelidir.

4. Hile, Kast, Zarar ve Menfaat

Tüm seçimlik hareketlerde hile aranır. Hile; gerçek ifayı gizleyen, karşı tarafı yanıltmaya elverişli davranışlarla somutlaştırılmalıdır. TCK 236 taksirli bir suç değildir. Dikkatsizlik, teknik yorum farkı, ölçüm hatası veya yetersiz denetim, hile ve kast kanıtlanmadan, suçun unsurları oluşmaz. Ayrıca ceza sorumluluğu kişiseldir. Ancak tüzel kişiye ceza verilmez. Koşulları varsa TCK 60 ve 242 kapsamındaki güvenlik tedbirleri ayrıca değerlendirilebilir.

Menfaat sağlanması da temel suçun genel unsuru sayılmaz. Menfaat sağlayan görevli hakkında başka bir suç ayrıca gündeme gelebilir. Kanun metninde ayrıca yazılmamış olmakla birlikte, güncel Yargıtay uygulamasında TCK 236 zarar suçu kabul edilmekte ve sözleşmenin alıcısı olan kurum veya kuruluş yönünden somut zarar aranmaktadır. Malın reddi, ücretsiz değiştirilmesi veya düzeltilmesi, yapılan ödeme ve geride ekonomik zarar kalıp kalmadığı sözleşmeyle birlikte incelenmelidir.

5. Her Sözleşme Aykırılığı Suç Değildir

4735 sayılı Kanun’un 25’inci maddesi; sözleşme işlemlerine fesat karıştırma, sahte belge, hileli malzeme veya yöntem, kusurlu imalat, idareye zarar, bilgi veya gizlilik yükümlülüğünün kötüye kullanılması, taahhüdü sözleşmeye uygun yerine getirmeme ve izinsiz devir gibi geniş bir hukuka aykırılık alanı düzenler. TCK 236 ise yalnız yukarıdaki beş hileli teslim veya kabul biçimini suç sayar. Bu nedenle:

·     Gecikme, ancak hileyle süresinde yapılmış gibi kabul edilirse TCK 236/2-c yönünden incelenir.

·     Eksik veya kusurlu yapım, hileli biçimde uygunmuş gibi kabul edilmedikçe TCK 236/2-d’yi kendiliğinden oluşturmaz.

·     Eksik hizmet, hileli biçimde tam verilmiş gibi kabul edilmedikçe TCK 236/2-e kapsamına girmez.

·     Metraj, hakediş, kalite, fiyat farkı veya şartname yorumu uyuşmazlığı; hile, kast ve ilgili seçimlik hareket gösterilmeden suç sayılmaz.

4735 sayılı Kanun’un 27’nci maddesi, 25’inci maddedeki fiillerden yalnız TCK’ya göre ayrıca suç oluşturanlar için savcılığa bildirim öngörür. Kanun’un 28’inci maddesindeki ihmal veya kusur disiplin ve tazmin sorumluluğu doğurabilir. Ayrıca suç oluşmadıkça ceza sorumluluğu doğurmaz. Kanun kapsamındaki işlerden dolayı ceza alan görevliler için görevlendirme ve atama kısıtlamaları da öngörülür. Sahte belge, rüşvet veya görevi kötüye kullanma iddiası TCK 236 oluşmasa da kendi hükümleri yönünden incelenebilir.

6. Ceza, Yasaklama ve Sözleşme Sonuçları

İhale sözleşmeleri sürecinde yapılan hukuka aykırı işlemler; idari yaptırımlar ve/veya adli cezaları gerektirebilir. Örneğin sözleşme sürecinde TCK 236’ncı maddeye aykırılıklarda,  üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezası öngörülür.

Bununla beraber, 4735 sayılı Kanun’un 25’inci maddesindeki yasak fiiller, 26’ncı madde uyarınca fiilin özelliğine göre bir yıldan az olmamak üzere iki yıla kadar idari yasaklama sonucunu doğurabilir. Fesih, teminat ve tazmin sonuçları ceza davasından ayrıdır. Kanun’un 27’nci maddesi, idari yasağın bitiminden sonra bir yıldan üç yıla kadar mahkeme kararıyla yasaklama; Kanun’daki yasak fiiller nedeniyle hakkında mükerrer ceza hükmolunanlar bakımından koşulları varsa sürekli yasaklama öngörür. Savcılığa yapılan bildirim, diğer işlemlere karşı başvuru sürelerini kendiliğinden durdurmaz.

7. Soruşturma, Deliller ve Savunma Hakları

TCK 236 şikâyete bağlı değildir. Yani resen araştırılır. İhbarda taahhüt edilen ve fiilen yapılan iş, hileli olduğu ileri sürülen teslim veya kabul, kişi, tarih ve belgeler somutlaştırılmalıdır. İhbar ya da soruşturma suçluluk anlamına gelmez. Savcı lehe ve aleyhe delilleri toplar. Yeterli şüphe yoksa kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Mahkeme yalnız hukuka uygun ve duruşmada tartışılan delillere dayanabilir.

Hakkında isnat bulunan kişiye suçlama anlatılmalı; müdafi, susma ve lehine delil toplanmasını isteme hakları bildirilmelidir. Sözleşme ve ekleri, teslim-tesellüm, muayene-kabul, hakediş, metraj, laboratuvar, fatura, depo-lojistik, e-posta, EKAP ve sistem kayıtları asılları ve dijital üstverileriyle korunmalı; sonradan gerçeğe aykırı kayıt üretilmemeli, mevcut kayıtlar silinmemeli veya değiştirilmemelidir.

8. Ne Zaman Hukuki Yardım Alınmalıdır?

Aykırılık tespit edildiğinde; ceza sorumluluğu ile fesih, teminat, hakediş, tazmin, disiplin ve yasaklama ihtimalleri birlikte değerlendirilmelidir. İfade, belge talebi, denetim, suç duyurusu veya kabul uyuşmazlığının ilk aşamasında dosyanın kamu ihale sözleşmeleri ve ceza muhakemesi yönlerinden incelenmesi; idare görevlileri, yükleniciler ve şirket ilgililerinin gecikmeden hukuki yardım alması önerilir.

9. Sık Sorulan Sorular

Her eksik, ayıplı veya geç ifa TCK 236 kapsamında mıdır? 

Hayır. Kanunda sayılan teslim veya kabul hareketlerinden biri, hile ve kastla birlikte gösterilmelidir.

Hatalı muayene veya kabul tek başına suç mudur? 

Teknik hata, ihmal veya dikkatsizlik başka sorumluluklar doğurabilir. TCK 236 için hileli davranış ve kişisel kast ayrıca aranır.

Kurum zararı veya menfaat nasıl değerlendirilir?

Menfaat temel unsur değildir. Zarar ise ödeme, ret, değiştirme ve düzeltme süreçleriyle güncel içtihat çerçevesinde somut dosyada belirlenir.

Edimin ifasına fesat karıştırdığı iddia edilen kişiler neden hukuki yardım almalıdır? 

Edimin ifasına fesat karıştırma suçu iki ayrı hukuki disiplinin bir arada bilinmesini ve uygulanmasını gerektirir. Bunlar; ihale hukuku ve ceza hukukudur. Her iki disiplinin, aynı anda ve birlikte yürütülerek hak kaybını önlemek için hukukçu yardımı alınmalıdır.

10. İlgili İçerikler ve İletişim

Kamu İhale Sürecinde Hukuki Yardım  •  Dava Süreci Yönetimi  •  Mahkeme Kararları  •  Sık Sorulan Sorular

Ön değerlendirme için idare ve sözleşme bilgileri, işin türü, iddia konusu teslim veya kabul, öğrenme tarihi, mevcut tutanaklar ve varsa işlem ya da başvuru son günü belirtilerek, iletişime geçilebilir.

İletişim: İletisim

Bilgilendirme Notu

Bu metin genel ve yönlendirici bilgidir; hukuki görüş veya sonuç taahhüdü değildir. Suçun unsurları, deliller, süreler ve başvuru yolları her dosyada fiil tarihi ile güncel mevzuat ve içtihada göre değerlendirilmelidir. Mevzuat ve içtihat kontrol tarihi: Eylül 2026.

Başlıca Hukuki Dayanaklar

1. Bkz: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (özellikle m. 2, 20, 21, 40, 60, 236 ve 242), güncel metin

2. Bkz: 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu (özellikle m. 20 ve 25–28), güncel metin

3. Bkz: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (özellikle m. 147–160, 170, 172 ve 217), güncel metin

4. Bkz: Türk Ceza Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TCK m. 236 gerekçesi