Özü:
Kamu ihalelerinde firmaların en çok tartıştığı konulardan biri, ihale komisyonu kararının alınması, ihale yetkilisince onaylanması ve kesinleşen ihale kararının isteklilere bildirilmesi aşamasında yapılan süre uygulamalarıdır. İncelenen olayda da Davacı Firma, ihale komisyonu kararının süresinde onaylanmadığını ve kesinleşen ihale kararının geç bildirildiğini ileri sürerek ihalenin iptal edilmesi gerektiğini savunmuştur. Bu Bilgi Notunda, Danıştay Onüçüncü Dairesinin 04.07.2023 tarihli ve E:2023/1748, K:2023/3367 sayılı kararı ile bu karara bağlı olarak alınan Kamu İhale Kurulunun 09.08.2023 tarihli ve 2023/MK-190 sayılı kararı, ihaleye katılan firmalar yönünden özetlenmiştir. (Bakınız: Sözleşme Davetinde Gün Hesabının Yapılması Sorunu: https://www.kilichukuk.org/Makale/sozlesme-davetinde-gun-hesabinin-yapilmasi-sorunu-  )

1. Uyuşmazlık Konusu Olayın Konusu ve Gelişimi
İdare tarafından açık ihale usulü ile 2022/1294706 ihale kayıt numaralı “12 Aylık Çamaşırhane Hizmet Alımı” ihalesi yapılmıştır. İhale sürecinde Davacı Firma, kesinleşen ihale kararının bildirilmesi, teknik şartnamede yer alan taahhütnamenin teklif kapsamında sunulup sunulmayacağı ve yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen belgelerin ne zaman sunulduğu hususlarında itirazda bulunmuştur.
Davacı Firma’nın ilk iddiası, ihale komisyonu karar tutanağının 02.01.2023 tarihinde düzenlenmesine rağmen ihale kararının 19.01.2023 tarihinde onaylanmış ve aynı gün EKAP üzerinden bildirilmiş olmasıdır. Davacı Firma’ya göre 4734 sayılı Kanun’un 40’ıncı maddesindeki beş iş günlük süre ile 41’inci maddesindeki üç günlük bildirim süresine uyulmadığından ihalenin iptali gerekirdi.

İkinci iddia, teknik şartnamede çamaşırhane hizmetinin aksamaması için verileceği belirtilen taahhütnamenin ihale üzerinde bırakılan istekli tarafından e-teklif kapsamında sunulmadığı yönündedir. Ancak İdari Şartname’nin 7.5.4’üncü maddesinde bu taahhütnamenin teklif kapsamında sunulacak belgeler arasında sayılmadığı görülmüştür. Bu nedenle söz konusu belge, tekliflerin değerlendirilmesinde yeterlik belgesi olarak ele alınmamıştır. İhale dokümanında yer alan idari şartname, teknik şartname ve sözleşme tasarısı birlikte okunmadan yapılan başvurular, firmalar bakımından gereksiz hak kaybına neden olabilir. (Bakınız: Sözleşme Tasarısı: https://www.kilichukuk.org/Sozluk/sozlesme-tasarisi  )

Üçüncü iddia ise ihale üzerinde bırakılan Y… A.Ş. tarafından yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen belgelerin idareye süresinde sunulmadığı yönündedir. Davacı Firma, belgelerin önce e-posta ile gönderildiğini, belge asıllarının ise posta veya kargo yoluyla sonradan ulaştığını ileri sürmüştür. İdare ise belgelerin 29.12.2022 tarihinde elden teslim edildiğini, elden teslim nedeniyle ayrıca fiziki teslim tutanağı bulunmadığını bildirmiştir. Elektronik ihalelerde yeterlik bilgileri tablosu, belge beyanı ve belge sunumu bir arada değerlendirildiğinden, firmaların her aşamada tarih, tebligat ve belge kaydını özenle saklaması gerekir. (Bakınız: Elektronik İhalelerde Yeterlik Bilgileri Tablosunun Doldurulmasında Dikkat Edilecek Hususlar: https://www.ihale.tv/video/4734-sayili-kamu-ihale-kanunu-ve-uygulamalari/idareye-e-sikayet-ve-kamu-ihale-kurumuna-e-itirazen-sikayet-basvurusu-nasil-yapilir  )

Kamu İhale Kurulu, 08.03.2023 tarihli ve 2023/UH.I-449 sayılı kararıyla Davacı Firma’nın itirazen şikâyet başvurusunu reddetmiştir. Bunun üzerine açılan davada Ankara 25. İdare Mahkemesinin 27.04.2023 tarihli ve E:2023/555, K:2023/594 sayılı kararıyla dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş, bu karara uyulması için Kamu İhale Kurulu 17.05.2023 tarihli ve 2023/MK-110 sayılı kararıyla ihalenin iptaline karar vermiştir. Ancak uyuşmazlık Danıştay incelemesine taşınmış ve sonuç değişmiştir.

2. Mahkemenin Aldığı Karar
Danıştay Onüçüncü Dairesi, 04.07.2023 tarihli ve E:2023/1748, K:2023/3367 sayılı kararında, 4734 sayılı Kanun’un 40’ıncı maddesinde yer alan “ihale yetkilisi, karar tarihini izleyen en geç beş iş günü içinde ihale kararını onaylar veya gerekçesini açıkça belirtmek suretiyle iptal eder” kuralını değerlendirmiştir. Danıştay’a göre bu süre, idarenin iç işleyişini hızlandırmaya yönelik düzenleyici bir süredir. Bu sürenin geçirilmiş olması, tek başına ihale kararını hukuka aykırı hale getirmez.
Danıştay, süreye ilişkin bu yaklaşımını kamu yararı yönünden de açıklamıştır. Mahkemeye göre, sırf beş iş günlük sürenin geçirilmesi nedeniyle ihale kararının iptal edilmesi, karar alınmasını hızlandırmak için getirilen bir kuralın ihale kararının hiç alınmaması sonucunu doğurmasına yol açabilir. Bu nedenle Danıştay, Davacı Firma’nın birinci iddiasının reddedilmesine ilişkin Kurul kararında hukuka aykırılık görmemiştir.

Danıştay, belge sunumuna ilişkin üçüncü iddiada da ispat yükü üzerinde durmuştur. İdare hukukunda idarelerin tek yanlı işlemleri hukuka uygun sayılır; bu kabulün sonucu olarak, hukuka aykırılığı ileri süren tarafın bu iddiayı destekleyen belge veya belirti sunması gerekir. İncelenen olayda İdare, Y… A.Ş. tarafından beyan edilen belgelerin 29.12.2022 tarihinde elden teslim edildiğini bildirmiş; Davacı Firma ise bu beyanın aksini gösteren yeterli belge sunamamıştır.

Bu gerekçelerle Danıştay, Ankara 25. İdare Mahkemesinin 27.04.2023 tarihli ve E:2023/555, K:2023/594 sayılı kararını bozmuş ve davanın reddine karar vermiştir. Bu karar üzerine Kamu İhale Kurulu, 09.08.2023 tarihli ve 2023/MK-190 sayılı kararıyla 17.05.2023 tarihli ve 2023/MK-110 sayılı kararın iptaline, 08.03.2023 tarihli ve 2023/UH.I-449 sayılı Kurul kararının hukuken geçerliliğini koruduğuna karar vermiştir.

3. Mahkeme Kararlarının Değerlendirilmesi ve Firmaların Almaları Gereken Dersler
Bu karar, ihaleye katılan firmalar açısından üç temel ders içermektedir. Birincisi, her süre ihlali ihalenin iptali sonucunu doğurmaz. Firmalar, başvuru yapmadan önce ilgili sürenin idarenin işlem yapma yetkisini ortadan kaldıran bir süre mi, yoksa idarenin daha düzenli ve hızlı karar almasını amaçlayan bir süre mi olduğunu ayırmalıdır. Geç onay veya geç bildirim iddiası, ancak somut hak kaybı, rekabetin etkilenmesi ya da başvuru hakkının kullanılmasını engelleyen bir durumla birlikte ileri sürüldüğünde daha güçlü hale gelebilir. (Bakınız: Kamu İhale Danışmanlığı Nedir?: https://www.kilichukuk.org/Makale/kamu-ihale-danismanligi-nedir-taahhut-firmalari-neden-profesyonel-ihale-danismanlariyla-calismalidir  )

İkincisi, başka bir isteklinin belgeyi geç sunduğu iddia ediliyorsa bu iddia yalnızca varsayımla bırakılmamalıdır. EKAP tebligat tarihleri, idare evrak kayıtları, teslim alındı belgeleri, kargo kayıtları, e-posta gönderim bilgileri ve idare yazışmaları birlikte değerlendirilmelidir. Danıştay’ın bu kararında, İdare’nin “belgeler süresinde elden teslim edildi” yönündeki beyanının aksini gösteren belge sunulamadığı için Davacı Firma’nın iddiası kabul edilmemiştir. Bu yönüyle karar, başvuru dilekçelerinin belgeye dayalı hazırlanması gerektiğini açıkça göstermektedir.

Üçüncüsü, teknik şartnamede yer alan her belge veya taahhüt, teklif kapsamında sunulması gereken yeterlik belgesi sayılmaz. İdari Şartname’nin 7’nci maddesi, 7.5.4’üncü maddesi ve 7.5.5’inci maddesi birlikte incelenmeden “rakip firma belge sunmadı” şeklinde başvuru yapılması, beklenen sonucu doğurmayabilir. Firmalar, özellikle elektronik ihalelerde yeterlik bilgileri tablosu ile idari şartname arasındaki bağlantıyı başvuru öncesinde dikkatle kurmalıdır. (Bakınız: Elektronik İhalelerde Numune Hatası Teminatı Yakar mı?: https://www.kilichukuk.org/Makale/elektronik-ihalelerde-yapilan-numune-degerlendirmesi-tedarikci-firmalar-icin-kabusa-donusebilir-  )

Güncel elektronik alım düzeninde ihale işlem dosyası, yeterlik beyanları ve bazı ihale aşamaları daha fazla EKAP merkezli hale gelmektedir. Bu nedenle firmaların başvuru hakkını kullanırken yalnızca mevzuat hükmünü değil, EKAP üzerindeki işlem akışını, bildirim tarihlerini ve belge sunum biçimini de birlikte incelemesi gerekir. Kamu ihale iptallerine ilişkin uygulamada verilen kararlar, yanlış kurulan başvuruların firmalar açısından zaman ve hak kaybına yol açabileceğini göstermektedir. (Bakınız: Kamu İhale İptallerinin Nedenleri Sorunlar ve Çözümleri: https://kilicakademi.com.tr/Kitap/kamu-ihale-iptallerinin-nedenleri-sorunlar-ve-cozumleri  )

Sonuç olarak, Danıştay Onüçüncü Dairesinin 04.07.2023 tarihli ve E:2023/1748, K:2023/3367 sayılı kararı, ihale kararının geç onaylandığı iddiasının tek başına ihalenin iptali için yeterli olmayacağını; belge sunumuna ilişkin iddialarda ise karşı tarafın ve idarenin beyanını çürütecek nitelikte bilgi ve belge bulunması gerektiğini ortaya koymaktadır. İhaleye katılan firmalar için doğru yol, ihale dokümanını, EKAP kayıtlarını, süreleri ve belge sunumunu bir bütün halinde değerlendirerek başvuru yapmaktır.

(Daha fazla bilgi almak için KILIÇ HUKUK ve DANIŞMANLIK OFİSİ ile iletişime geçiniz: https://www.kilichukuk.org/iletisim )