(4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu– Sözleşmeye Davet- Kesin Teminat Süresi- İtirazen Şikâyet Başvurusu- İhalelerden Yasaklama- Kamu İhale Kurul Kararı- İdarenin Yasaklama İşlemini Kaldırma Talebi, Yasaklama İşlemini Yapan Bakanlığın Yasaklamayı Kaldırması)

Özet

Makalemizde; idarenin sözleşmeye davet ettiği istekliye, ihale dokümanında belirlemediği kesin teminat süresini, davet yazısında da belirtmemesi nedeniyle karşılaşılan belirsizlik kapsamındaki uyuşmazlıkta, Kamu İhale Kurulunun verdiği karar üzerine; idarenin ve ilgili bakanlığın yasaklama işlemini geri almak zorunda kalması süreci anlatılacaktır. 

1. Giriş

Kamu ihalesi gerçekleştirmek isteyen idareler, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel İlkeleri” kapsamında hareket etmek, ihale sürecinde tereddütte neden olan belirsizlikleri gidermek zorundadır. Bunların başında da alınacak teminatların süre, şekil ve esaslarını mevzuata uygun olarak belirlemesi gelir.  Eğer ihaleyi gerçekleştirecek idare hem ihale dokümanında belirsizlik yaratıp hem de bu belirsizlikle ilgili yapılan başvuruya cevap vermeden, tereddütte düşen istekliyi ihalelerden yasaklarsa, bu durum hukuka aykırı olacaktır. 

Benzer bir durum, Diyarbakır Büyükşehir Belediyesinde (İdare) yaşanmış, hak kaybına uğrayan istekli kendisine yapılan kusurlu işlemleri, Kamu İhale Kurumuna başvurarak, iptal ettirmiştir. Ancak buradaki en önemli husus, ihalelerden yasaklanma işleminin mahkemeler eliyle değil, Kamu İhale Kurulu kararına istinaden, İdarenin kendisinin ve bağlı olduğu Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın (Bakanlık) bizzat yapmış olmasıdır.  

2. Konuyla İlgili İhale Mevzuatı ve İhale Dokümanı Hükümleri

4734 sayılı Kanun’un “Teminat mektupları” başlıklı 35’inci maddesinin ikinci fıkrasında “32 nci maddeye göre belirlenen tekliflerin geçerlilik süresinden en az otuz gün fazla süreli olmak kaydıyla, geçici teminat mektuplarında süre belirtilir. Teklif geçerlilik süresinin uzatılması halinde, geçici teminat mektuplarının süresi de aynı süre ile uzatılır. Kesin teminat mektuplarının süresi ihale konusu işin bitiş tarihi dikkate alınmak suretiyle idare tarafından belirlenir.” hükmü,

Aynı Kanun’un “Sözleşmeye davet” başlıklı 42’nci maddesinde “41 inci maddede belirtilen sürelerin bitimini, ön mali kontrol yapılması gereken hallerde ise bu kontrolün tamamlandığı tarihi izleyen günden itibaren üç gün içinde ihale üzerinde bırakılan istekliye, tebliğ tarihini izleyen on gün içinde kesin teminatı vermek suretiyle sözleşmeyi imzalaması hususu bildirilir…” hükmü,

Bahse konu Kanun’un “Sözleşme yapılmasında isteklinin görev ve sorumluluğu” başlıklı 44’üncü maddesinde “İhale üzerinde kalan istekli 42 ve 43 üncü maddelere göre kesin teminatı vererek sözleşmeyi imzalamak zorundadır. Sözleşme imzalandıktan hemen sonra geçici teminat iade edilir. Bu zorunluluklara uyulmadığı takdirde, protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın ihale üzerinde kalan isteklinin geçici teminatı gelir kaydedilir…” hükümleri,

Anılan Kanun’un “İhalelere katılmaktan yasaklama” başlıklı 58’inci maddesi “17 nci maddede belirtilen fiil veya davranışlarda bulundukları tespit edilenler hakkında fiil veya davranışlarının özelliğine göre, bir yıldan az olmamak üzere iki yıla kadar, üzerine ihale yapıldığı halde mücbir sebep halleri dışında usulüne göre sözleşme yapmayanlar hakkında ise altı aydan az olmamak üzere bir yıla kadar, 2 nci ve 3 üncü maddeler ile istisna edilenler dahil bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklama kararı verilir. Katılma yasakları, ihaleyi yapan bakanlık veya ilgili veya bağlı bulunulan bakanlık, herhangi bir bakanlığın ilgili veya bağlı kuruluşu sayılmayan idarelerde bu idarelerin ihale yetkilileri, il özel idareleri ve (Değişik:29/11/2018-7153/28 md.) bunlara bağlı birlik, müessese ve işletmelerde İçişleri Bakanlığı; belediyeler ve bunlara bağlı birlik, müessese ve işletmelerde ise Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından verilir.”

Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Teminatlar” başlıklı 54’üncü maddesinde “…(2) İhale üzerinde kalan istekliden sözleşme imzalanmadan önce, ihale bedelinin yüzde altısı oranında kesin teminat alınır…

…

(6) Kesin teminat mektuplarının süresi, ihale konusu malın kesin kabul tarihi ve garanti süresi öngörülen alımlarda ise garanti süresi dikkate alınmak suretiyle idare tarafından belirlenir…” hükümleri,

 Anılan Yönetmelik eki Tip Sözleşme’nin “Kesin teminatın miktarı ve süresi” başlıklı 11.1’inci maddesinde “11.1.1. Yüklenici ........................................... [Teminat tutarı rakam ve yazı ile yazılacaktır.] teminat olarak vermiştir.

11.1.2. Kesin teminat mektubunun süresi ../../…. tarihine kadardır. Bu sözleşme hükümleri çerçevesinde yükleniciye süre uzatımı verilmesi halinde kesin teminat mektubunun süresi, uzatılan süre kadar yenilenir.” hükümleri,

Sözleşme Tasarısı’nın “Teminata ilişkin hükümler” başlıklı 11’inci maddesinde “11.1. Kesin teminatın miktarı ve süresi:

11.1.1. Yüklenici........................................... [Teminat tutarı rakam ve yazı ile yazılacaktır.] teminat olarak vermiştir.

11.1.2. Kesin teminat mektubunun süresi ../../.... tarihine kadardır. Bu sözleşme hükümleri çerçevesinde yükleniciye süre uzatımı verilmesi halinde kesin teminat mektubunun süresi, uzatılan süre kadar yenilenir…” düzenlemeleri 

İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmeliğin, “Kararların uygulanması” başlıklı 23’üncü maddesi; 

“(1) İdare, hukuki durumda değişiklik yaratan Kurul kararlarının gerektirdiği işlemleri ivedilikle yerine getirmek zorundadır. 

(2) (Değişik: 03/05/2011- R.G. 27923/2 md) Hukuki durumda değişiklik yaratan Kurul kararlarının eksik veya yanlış uygulandığını iddia eden ilgililer bu hususa ilişkin başvuruyu itirazen şikâyet başvurusu olarak doğrudan Kuruma yaparlar.

(3) Kurul tarafından alınan kararların hiç uygulanmaması halinde doğrudan Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulabilir.” Hükmü,

bulunmaktadır.

3. Olayın Gelişimi 

İdare tarafından 19.06.2025 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen “İdare Malı Taş Ocağından Taş Çıkarılması, Yüklenici Malı Konkasör ile Agrega, Alttemel ve Temel Alımı İşi” ihalesine ilişkin olarak Ç… Ltd. Şti.nin 25.09.2025 tarihinde yaptığı şikâyet başvurusu hakkında İdare tarafından süresi içinde karar alınmaması üzerine, başvuru sahibince 14.10.2025 tarihli dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmuştur. 

İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle; sözleşmeye davet yazısına yönelik olarak şikâyet başvurusunda bulunduklarını, ancak idarece bu başvurularına cevap verilmediği ve sonrasında 06.10.2025 tarihinde yapılan tebligatla haklarında 6 ay süreyle ihalelere katılmaktan yasaklama kararı alındığının bildirildiği, ayrıca 03.10.2025 tarihinde yapılan tebligatla geçici teminatlarının gelir kaydedildiği bildirildiği halde, 13.10.2025 tarihinde yapılan tebligatla teklif ve geçici teminat geçerlik sürelerinin uzatılması talebinde bulunulduğu, idarece cevap verilmeyerek teklif geçerlik süresinin dolmasına sebebiyet verildiği, dolayısıyla şikâyet ve itirazen şikâyet başvurusunda bulunma haklarının yok sayıldığı, sözleşmeye davet yazısına ilişkin şikâyet başvurusunda bulunduklarından idarenin söz konusu işlemlerini iptal etmesi gerektiği; sözleşmeye davet yazısında kesin teminatın süresine yönelik belirleme yapılmadığı, Sözleşme Tasarısı’nda da bu bilgiye yer verilmediği, bu itibarla sözleşmeye davet yazısının yenilenerek sözleşme davet sürecinin yeniden işletilmesi gerektiği, iddialarına yer verilmiştir.

4. Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığının Eksik ve Kusurlu İşlemleri

Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından gerçekleştirilen işlemler, Kamu İhale Kurulu tarafından detaylı bir şekilde incelenmiştir. Kamu İhale Kurulu 12.11.2025 tarihli 2025/UM.I-2392 sayılı kararı kapsamında önemli tespitlerde bulunmuştur. Kurul kararında özetle; 

• İdarenin, 18.09.2025 tarihinde başvuru sahibi Ç… Ltd. Şti.ni sözleşmeye davet ettiğini,
• Sözleşmeye davet yazısında %6 oranında kesin teminat verilerek ve diğer yasal yükümlülükler yerine getirilerek on gün içinde sözleşme imzalanması gerektiğinin belirtiğini, 
• Ancak gönderilen yazıda kesin teminat mektubu süresine ilişkin bilgiye yer verilmediğini,
• Sözleşme Tasarısında da kesin teminat mektubu süresini belirlememiş olduğunu,
• İdarece kesin teminat mektubu süresinin belirlenmesi gerektiğini, 
• Bu durumda, kesin teminatı vererek sözleşme imzalama yükümlülüğü bulunan başvuru sahibinin yükümlülüğünü ne şekilde yerine getirmesi gerektiği hususunda tereddüde düştüğünün açık olduğunu, 
• İdarenin bu tereddüdü giderilmek ve kesin teminat mektubunun süresini belirleyerek sözleşme imzalamaya davet işlemini yenilenmesi gerektiğini, 

Hükme bağlamıştır.  

Nihayetinde Kurul; “İdarenin, başvuru sahibinin sözleşme imzalamaya gelmediği gerekçesiyle gerçekleştirdiği ihalelerden yasaklama ve diğer idari işlemleri iptal etmesi gerektiği…” yönümde karar vermiştir.  

Sonuç olarak ihalelerden yasaklama yapan İdarenin en bariz hatası, ihale işlemlerinde belirsizlik yaratması ve bu yönde şikâyet başvurusu yapılmasına rağmen gerekli cevabı vermemesidir! Ayrıca İdare, Kamu İhale Kurumuna yapılan bir başvuru olmasına rağmen, nihai sonucu beklemeden, isteklinin ihalelerden yasaklama talebini ilgili Bakanlığa bildirmiş, teminatı da gelir kaydetmiştir.    

5. Yasaklama İşlemini Gerçekleştiren Bakanlığın Kusuru

Kamu İhale Kurulu kararına yansımamakla birlikte, yukarıda açıklandığı üzere, anılan Şirkete yapılan yasaklama işlemleriyle ilgili kusurlarda, yasaklama işlemini yapan Bakanlık olan Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının da hatası bulunmaktadır. Çünkü; 

• 4734 sayılı Kanun’un “İhalelere katılmaktan yasaklama” başlıklı 58’nci maddesine göre belediyelerin yasaklama işlemi taleplerini gerçekleştirmekle görevli bakanlık; Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığıdır.  
• 7153 sayılı Kanunun 28’nci maddesiyle 58 inci maddeye getirilen değişiklikle; İçişleri Bakanlığına bağlı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğünün kapatılması ve görevlerinin Çevre ve Şehircilik Bakanlığına bağlı olarak kurulan Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğüne devretmesi doğrultusunda uyum düzenlemesi yapılmıştır. Başka bir anlatımla Bakanlık, belediyelerin ihaleden yasaklama talepleri doğrultusunda ihaleden yasaklama işlemlerini yürütmek incelenmek, nihai karar vermek ve Bakan imzasıyla gerçekleştirilmesi işlemlerini yapmaktadır!  
• İhalelerden yasaklama talebinde bulunan Belediye, yasaklama dayanağı olan bilgi ve belgeleri de Bakanlığa göndermiştir. Keza 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında, mücbir sebepler dışında sözleşmenin imzalanmaması durumunda; “Yasaklama Gerekçesi (üst yazıda da belirtilebilir), İhale komisyon kararı, Teminatın irat kaydedildiğine dair belge, İhaleye teklif verenin tüzel kişi olması durumunda şirketin sermaye dağılımını gösteren ticaret sicil gazetesi ile şirketin sermayesinin yarısından fazlasına sahip ortak bulunması halinde Türkiye Cumhuriyeti Kimlik Numarasını gösterir belge, ayrıca Anonim Şirketlerde ticaret sicil müdürlüğünden alınan en son pay dağılımı gösterir hazirun cetveli, İhaleye teklif sunulurken verilmesi gereken ortaklık hisse beyanı, İhaleye teklif sunanın tüzel kişi olması halinde vergi numarasını, gerçek kişi olması durumunda ise Türkiye Cumhuriyeti Kimlik Numarasını gösterir belge, İhalelerden yasaklanması istenilen gerçek ve tüzel kişilere ait bilgilerin yer aldığı ihaleden yasaklama formu, Varsa yasaklama dayanağı olan diğer bilgi ve belgelerin”, Bakanlığa gönderilmesi gerektiği belirtilmiştir. 

(Bk. https://webdosya.csb.gov.tr/db/kirklareli/icerikler/2023-belediyeler-sunum-20230503153432.pdf )

Bu durumda, açıkça hukuka aykırı işlem yapıldığı Kamu İhale Kurul kararıyla da anlaşılan Belediyenin yasaklama talebi, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından incelenmeden, işleme konulmuş, Bakan’a da onaylatılmıştır! Kanaatimizce, yasaklama işlemini talep eden Belediye görevlileri kadar, yasaklama işlemini yürüten Bakanlık görevlileri de eksik ve kusurlu işlem yapmıştır! 

6. Sonuç ve Değerlendirmemiz

Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi; hatalı işlem neticesinde 19.11.2025 tarihli 33082 sayılı Resmi Gazetesi ile ihalelerden yasaklanmasını sağladığı Şirketin, Kamu İhale Kurulunun 12.11.2025 tarihli 2025/UM.I-2392 sayılı kararı kapsamında, 02.01.2026 tarihli Resmi Gazetesi ilanı iptal edilmesini sağlamıştır. Anılan Belediye hem ihale dokümanını eksik hazırlamış hem de sözleşmeye davet yazısında, tereddüde neden olmuştur. Bu yetmezmiş gibi, kendisine yapılan başvuruya cevap vermemiş, Şirketin ihalelerden yasaklanmasını sağlamıştır! 

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü) kendisine yasaklanması teklif edilen Şirket ile ilgili eksik inceleme yaparak, anılan Şirketin yasaklanması onayını Bakan’a yaptırmıştır.  Bu durumda, yasaklama işlemini talep eden Belediye görevlileri kadar, yasaklama işlemini yürüten Bakanlık görevlileri de eksik ve kusurlu işlem yapmıştır!

Yukarıda anlattığımız hususlar kapsamında anılan Şirketin hukuka aykırı olarak ihalelerden yasaklanmasında;

• Eksik ve kusurlu işlemler sonucu Şirketin yasaklanmasını teklif eden Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi görevlilerinin,
• Belediyenin kendisine gönderdiği bilgi ve belgeleri yeterince incelemeden, yasaklama işlemini yürüten Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı görevlilerinin, birlikte ve müşterek sorumluluğu bulunmaktadır!

Yapılan hukuka aykırı işlemler kapsamında Kurul tarafından verilen karar ders niteliğindedir. Keza bu kararın bir diğer önemli yanı ise verilen yasaklama kararının yine Belediyenin teklifiyle, yasaklamayı yapan Bakanlık tarafından iptal edilmiş olmasıdır.  06.01.2026

İlyas KILIÇ

Kamu Yönetimi Uzmanı

İhale ve Sözleşme Hukuku Danışmanı

Kaynaklar:

• www.kilichukuk.org 
• www.ihale.tv 
• Kılıç Hukuk İhale Sözlüğü ( https://www.kilichukuk.org/sozluk )
• Kamu İhale Kurulunun 12.11.2025 tarihli 2025/UM.I-2392 sayılı kararı
• 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Teminat mektupları” başlıklı 35’inci maddesinin ikinci fıkrası
• 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Sözleşmeye davet” başlıklı 42’nci maddesi
• 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “İhalelere katılmaktan yasaklama” başlıklı 58’inci maddesi
• İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmeliğin, “Kararların uygulanması” başlıklı 23’üncü maddesi