Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü Satınalma ve İhale Yönetmeliği’nin muayene ve tesellüm işlemlerini düzenleyen 73’üncü maddesinde değişiklik yapılmıştır. 25.06.2026 tarihli ve 33291 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan düzenleme, özellikle ayıplı veya kusurlu malın kabulü, reddi ve yükleniciye uygulanacak kesintiler bakımından yeni sonuçlar doğurmaktadır. 

Değişiklik, yayımından bir ay sonra, 25.07.2026 tarihinde yürürlüğe girecektir. Yönetmelik; Genel Müdürlüğün 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında istisna edilen mal ve hizmet alımlarında, yaş çay yaprağı alımı hariç olmak üzere uygulanmaktadır.
(Bkz: 25.06.2026 tarihli Yönetmelik Değişikliği: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/06/20260625-5.htm)

1. ÇAYKUR Satınalma ve İhale Yönetmeliğinin 73’üncü Maddesine Göre Muayene ve Tesellüm Ne Şekilde Yapılıyordu?
Değişiklikten önce muayene ve tesellüm komisyonu, teslim edilen malın satınalma kararına, teklif mektubuna, numuneye, teknik şartnameye ve sözleşmeye cins, miktar ve nitelik yönünden uygun olup olmadığını incelemekle görevliydi. Tahlil gerektiren mallardan numune alınması, gerektiğinde laboratuvar incelemesi yaptırılması, şartnameye veya sözleşmeye uygun olmayan malların gerekçeli raporla reddedilmesi ve giderilebilir ayıp veya noksanlıklar tamamlanıncaya kadar muayenenin ertelenmesi de komisyonun görevleri arasındaydı.

Eski düzenlemede, maldaki ayıp ve noksanlık kullanım amacını engellemeyecek ve önemli sayılmayacak düzeyde ise belirlenen kıymet noksanı kadar nefaset farkı mal bedelinden düşülebiliyordu. Noksan veya ayıplı mal için belirlenen kıymet noksanının malzeme bedelinin yüzde 8’ini aşması halinde ise malın reddedilmesi gerekiyordu. Böylece ölçü, ayıp ve noksanlığın parasal karşılığı olan “kıymet noksanı” üzerinden kurulmuştu. Yüklenicinin muayene sonucuna itiraz ederek ikinci muayene isteme hakkı bulunuyor; ikinci muayene sonunda mal kabul, ayıplı kabul veya ret işlemine tabi tutulabiliyordu.
(Bkz: ÇAYKUR Satınalma ve İhale Yönetmeliği: https://www.caykur.gov.tr/Pages/Kurumsal/Mevzuatlar.aspx?ItemId=11&ItemId2=36&ItemType=Detail)

Yönetmeliğin önceki yapısında; muayene sonucunun tutanakla belirlenmesi, kabul edilen malın ambara girişinin yapılması ve ödemenin muayene ile tesellüm tamamlandıktan sonra gerçekleştirilmesi öngörülmüştü. Ret edilen malın geri alınması, ikinci muayene ve ödeme işlemleri 74 ilâ 77’nci maddelerde ayrıca düzenlenmişti. Bu nedenle 73’üncü madde yalnız başına değil, şartname, sözleşme tasarısı, muayene tutanağı, ikinci muayene ve ödeme hükümleriyle birlikte uygulanmaktaydı.

2. Yapılan Değişikliklerle Muayene ve Tesellüm Ne Şekilde Yapılacak?
Yeni düzenlemeyle 73’üncü maddenin birinci fıkrasının yalnızca (e) bendi değiştirilmiştir. Buna göre komisyon; teslim edilen malda varsa ayıp ve kusur oranını belirleyecek, bu oran malzeme bedelinin yüzde 8’ini geçtiğinde malı reddedecektir. Ayıp ve kusur oranının yüzde 8’i geçmemesi halinde ise malın kabulüne veya reddine karar verilebilecektir. Malın kabul edilmesi durumunda nefaset kesintisi yapılacak ve nefaset kesintisi tutarı kadar ayrıca yüklenicinin alacağından tazminat kesintisi uygulanacaktır.
(Bkz: Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü Satınalma ve İhale Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/06/20260625-5.htm)

Düzenlemenin uygulanması sonucunda, kabul edilen ayıplı veya kusurlu mal bakımından aynı tutara bağlı iki ayrı kesinti gündeme geleceği değerlendirilmelidir. Örneğin nefaset kesintisi 100.000 TL olarak belirlenirse, bunun yanında 100.000 TL tutarında tazminat kesintisi de yapılabilecek; yüklenicinin toplam mali kaybı 200.000 TL’ye ulaşabilecektir. Bununla birlikte yüzde 8’in altındaki bir ayıp veya kusur, malın mutlaka kabul edileceği anlamına gelmemektedir. Yani Komisyona, malı kabul etme veya reddetme yönünde seçim yapma yetkisi verilmiştir.

Genel Müdürlüğe mal teslim edecek firmaların, yüzde 8 oranını “izin verilen kusur payı” olarak değerlendirmemeleri gerekir. Teslim edilen malın şartnameye, numuneye ve sözleşmeye bütünüyle uygun olması esastır. Firmaların teslim öncesi kendi kalite kontrollerini belgelendirmeleri; üretim, sevk, numune, test ve teslim kayıtlarını saklamaları; muayene tutanağını incelemeleri ve gerektiğinde süresi içinde ikinci muayene talebinde bulunmaları hak kaybının önlenmesi bakımından gereklidir.
(Bkz: Sözleşme Sürecinde Hukuki Yardım: https://www.kilichukuk.org/Calisma-Alanlari/sozlesme-surecinde-hukuki-yardim)

4. ÇAYKUR Tarafından Yapılan Mevzuat Değişikliği Hakkındaki Değerlendirmemiz
Değişiklik, ayıplı ve kusurlu mal tesliminde Genel Müdürlüğün zararının karşılanmasını ve tedarikçilerin kalite yükümlülüğünün güçlendirilmesini amaçlayan bir düzenleme olarak değerlendirilebilir. Bununla birlikte hüküm, uygulamada farklı yorumlara ve uyuşmazlıklara yol açabilecek belirsizlikler içermektedir. Öncelikle “ayıp ve kusur oranı”nın hangi yöntemle hesaplanacağı açıklanmamıştır. Oranın malın miktarı, birim sayısı, kullanım değeri, işlev kaybı, onarım bedeli veya piyasa değerindeki azalma üzerinden mi belirleneceği belli değildir. Eski metindeki “kıymet noksanı” kavramının yerine ayıp ve kusur oranının getirilmesi, hesaplama ölçüsünü daha açık hâle getirmek yerine yeni sorular doğurma olasılığı yüksektir. 

İkinci olarak, yüzde 8’i geçmeyen ayıp ve kusurlarda malın kabulü veya reddi konusunda hangi ölçütlerin esas alınacağı gösterilmemiştir. Aynı oran ve nitelikteki ayıbın bir ihalede kabul, başka bir ihalede ret sonucunu doğurması; eşit işlem, öngörülebilirlik ve denetlenebilirlik yönünden tartışmalara neden olabilir. Malın kullanım amacına etkisi, ayıbın giderilebilir olup olmadığı, sağlık ve güvenlik yönünden sakınca taşıyıp taşımadığı, teslim süresine etkisi ve kamu hizmetinin devamlılığı gibi ölçütlerin uygulama belgesinde açıkça belirlenmesi gerekir.

Üçüncü olarak, nefaset kesintisine ek olarak aynı tutarda tazminat kesilmesinin hukuki niteliği, hesaplama yöntemi ve üst sınırı açıklanmamıştır. Tazminatın somut bir zararın karşılığı mı, sözleşmeye aykırılık cezası mı olduğu; nefaset tutarının katma değer vergisi dâhil veya hariç hangi bedel üzerinden hesaplanacağı; yüklenicinin yeterli alacağı bulunmaması halinde tahsilatın nasıl yapılacağı ve bu kesintinin teminatlarla ilişkisi ayrıca düzenlenmelidir. Yönetmeliğin 73’üncü maddesinin (d) bendindeki nefaset kesintisi hükmü ile yeni (e) bendinin birlikte nasıl uygulanacağı da açık değildir.

Ayrıca değişikliğin, yürürlük tarihinden önce imzalanmış sözleşmelere, daha önce sipariş edilmiş fakat henüz teslim edilmemiş mallara ve muayenesi devam eden teslimatlara uygulanıp uygulanmayacağı yönünde geçiş hükmü bulunmamaktadır. İkinci muayenede ayıp ve kusur oranının yeniden kim tarafından ve hangi yöntemle belirleneceği; farklı laboratuvar sonuçları arasında nasıl karar verileceği ve tazminat kesintisine karşı başvuru usulü de açıkça gösterilmemiştir.

Bu sebeplerle ÇAYKUR’un; ayıp ve kusur oranının hesaplanması, numune alma yöntemi, laboratuvar ve teknik inceleme esasları, kabul veya ret ölçütleri, nefaset ve tazminat kesintilerinin hesabı, karar ve onay yetkisi, ikinci muayene, itiraz ve geçiş uygulamasını kapsayan ayrıntılı bir uygulama düzenlemesi hazırlaması yerinde olacaktır. Tip idari şartnameler ile sözleşme tasarılarının da yeni hükme uygun biçimde güncellenmesi, hem kamu kaynağının korunmasına hem de firmaların tekliflerini ve sözleşme risklerini önceden hesaplamasına katkı sağlayacaktır.

ÇAYKUR ihalelerine katılan veya sözleşme kapsamında mal teslim eden firmaların, ihale dokümanındaki muayene, kabul, nefaset, tazminat, ret, yeniden teslim ve fesih hükümlerini teklif vermeden önce birlikte değerlendirmeleri gerekir. Muayene ve kabul aşamasında düzenlenen tutanaklar ile teknik raporların zamanında incelenmemesi, mali kesintilerin yanı sıra sözleşmenin yürütülmesi bakımından da hak kaybına yol açabilir.
(Bkz: Kamu İhale Danışmanlığı: https://www.kilichukuk.org/Calisma-Alanlari/kamu-ihale-danismanligi)

Zehra ÇENGEL YAVAŞ

Kılıç Kurumsal Danışmanlık A.Ş. 

Hukuk Yayınları Editörü

Daha fazla bilgi almak için KILIÇ HUKUK ve DANIŞMANLIK OFİSİ ile iletişime geçiniz: https://www.kilichukuk.org/iletisim