1. Yapım Sözleşmelerinde Mali Uyuşmazlık Nedir?
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu kapsamındaki yapım sözleşmeleri, teknik uygulama ile mali sonuçların iç içe geçtiği sözleşmelerdir. Bir imalatın hangi pozdan ve hangi miktar üzerinden ödeneceği, yeni bir iş kalemi için hangi fiyatın uygulanacağı, iş artışı veya iş eksilişinin sözleşme bedeline etkisi, hakediş kesintileri ve kesin hesabın nasıl kapatılacağı taraflar arasında mali uyuşmazlık doğurabilir.

Kılıç Hukuk'un bu sayfadaki çalışma alanı; mali işlemin bir hukuki ihtilafa dönüştüğü durumda yüklenicinin veya idarenin sözleşmeden doğan hak ve yükümlülüklerini somut dosya üzerinden değerlendirmektir.

İlgili mevzuat: 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu; Yapım İşleri Genel Şartnamesi; Yapım İşlerine Ait Tip Sözleşme; imzalanan sözleşme ve ihale dokümanı; fiyat farkı uygulanıyorsa 4734 sayılı Kanuna Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar ile uyuşmazlığın niteliğine göre Türk Borçlar Kanunu ve ilgili diğer düzenlemeler.

2. Eksik Hakediş ve Ödenmeyen İmalat Bedelleri
Yüklenici, gerçekleştirdiği imalatın hakedişe eksik alınması, ölçüm veya metrajın farklı değerlendirilmesi, bir imalatın başka bir poz kapsamında kabul edilmesi ya da hakedişten sözleşmede öngörülmeyen bir kesinti yapılması nedeniyle alacak kaybı yaşadığını düşünebilir.

Bu tür uyuşmazlıklarda yalnız toplam tutara bakılması yeterli değildir. Ataşmanlar, metrajlar, yeşil defter veya benzeri ölçüm belgeleri, hakediş raporları, yapı denetim kayıtları, yazılı talimatlar, proje ve mahal listeleri, hakedişe konulan itiraz kayıtları ve ödeme belgeleri birlikte incelenmelidir. Hukuki değerlendirme, hangi imalatın sözleşme kapsamında bulunduğunu ve hangi belgenin alacak iddiasını desteklediğini ortaya koymaya yöneliktir.

3. Hakedişten Yapılan Kesintiler Ne Zaman Uyuşmazlık Konusu Olur?
Gecikme cezası, nefaset, eksik imalat, avans mahsubu, vergi veya sosyal güvenlik kesintileri, teminat kesintileri ve diğer mahsuplar hakediş tutarını azaltabilir. Kesintinin hukuki dayanağı, sözleşme ve ilgili mevzuatta öngörülüp öngörülmediği, hesaplamanın hangi belgeye dayandığı ve yüklenicinin buna zamanında itiraz edip etmediği önemlidir.

Bir kesintinin hukuka aykırı olduğu ileri sürülüyorsa, uyuşmazlık yalnız muhasebe hesabı olarak ele alınmamalıdır. Sözleşme hükmü, ilgili genel şartname maddesi, tutanaklar ve idarenin gerekçesi birlikte incelenerek alacak veya itiraz hakkının bulunup bulunmadığı değerlendirilmelidir.

4. Yeni Birim Fiyat ve Revize Birim Fiyat Uyuşmazlıkları
Yapım işinin yürütülmesi sırasında sözleşmede fiyatı bulunmayan yeni bir iş kalemi ortaya çıkabilir veya mevcut bir iş kaleminin miktarında mevzuatta öngörülen seviyenin üzerinde artış meydana gelebilir. Bu durumlarda yeni birim fiyat veya revize birim fiyat uygulaması gündeme gelebilir.

Uyuşmazlık; uygulanacak analiz ve rayiçlerin seçimi, fiyat tespit tarihleri, iş kaleminin gerçekten yeni iş sayılıp sayılmayacağı, miktar artışının hangi seviyeye ulaştığı veya revize fiyatın hangi miktara uygulanacağı konularında çıkabilir. Yapım İşleri Genel Şartnamesinin yeni birim fiyat ve iş artışı/revize fiyat hükümleri ile sözleşmenin ilgili maddeleri birlikte değerlendirilmelidir.

5. İş Artışı, İş Eksilişi ve İlave İşlerden Doğan Mali Uyuşmazlıklar
4735 sayılı Kanun'un 24'üncü maddesi, öngörülemeyen durumlar nedeniyle zorunlu hale gelen ilave işlerin belirli koşullar ve oranlar içinde aynı yükleniciye yaptırılmasına ilişkin esaslar içerir. İş artışının yasal sınırlar içinde olup olmadığı, asıl işten teknik veya ekonomik olarak ayrılıp ayrılamayacağı ve yeni imalatın sözleşme kapsamında nasıl fiyatlandırılacağı mali uyuşmazlığın temelini oluşturabilir.

İş eksilişinde ise yapılmayan imalatların bedelinin nasıl belirleneceği, sözleşme bedeline etkisi ve yüklenicinin varsa talep edebileceği bedeller somut sözleşme ve Yapım İşleri Genel Şartnamesi hükümleri üzerinden incelenmelidir.

6. Revize Fiyat / Yeni Fiyat Tespitinde Tarafların Hakları
Yeni birim fiyatın veya uyuşmazlık konusu bir fiyatın belirlenmesi, yalnız teknik bir hesap işlemi değildir. Yapılacak işin kapsamı, analiz girdileri, rayiçler, kâr ve genel gider unsurları ile tarafların işlem sırasında düzenlediği tutanaklar sonraki alacak ihtilafını doğrudan etkileyebilir.

4735 sayılı Kanun kapsamındaki sözleşmelerde tarafların sözleşme hükümlerinin uygulanmasında eşit hak ve yükümlülüklere sahip olması esastır. Bu nedenle fiyat tespit sürecinde düzenlenen belgelerin, tarafların beyan ve itirazlarının ve varsa Yüksek Fen Kurulu görüş veya kararlarının hukuki etkisi somut dosyada ayrıca değerlendirilmelidir.

7. Kesin Hesap Uyuşmazlıkları
Geçici kabulden sonra düzenlenen kesin metraj ve kesin hesaplar, yapım işinin mali bakımdan kapanışını belirler. Geçici hakedişlerde ödenen miktarlar ile kesin hesapta tespit edilen gerçek imalat miktarları arasında fark çıkabilir. İş artışı/eksilişi, yeni ve revize birim fiyatlar, kesintiler, fiyat farkları ve daha önce ihtirazi kayıt konulan kalemler kesin hesapta yeniden önem kazanabilir.

Kesin hesap cetvellerine veya kesin hakedişe itirazın hangi aşamada ve hangi şekilde yapılacağı, ilgili Yapım İşleri Genel Şartnamesi hükümleri ve sözleşme belgeleri dikkate alınarak değerlendirilmelidir. Kesin hesabın imzalanması veya kabul edilmesi, sonradan ileri sürülebilecek bazı talepler bakımından hukuki sonuç doğurabilir.

8. Alacak ve Tazminat Talepleri
Eksik hakediş, haksız kesinti, ödenmeyen yeni imalat, kesin hesap farkı veya sözleşmenin sona erdirilmesi nedeniyle yüklenicinin alacak ya da zarar iddiası doğabilir. Talebin hukuki niteliği, sözleşmenin türüne, uyuşmazlığın kaynağına, daha önce yapılan başvuru ve itirazlara ve eldeki delillere göre belirlenmelidir.

Dava veya diğer hukuki yollar gündeme gelmeden önce, talep edilen tutarın hangi sözleşme ve mevzuat hükmüne dayandığı, alacağın nasıl hesaplandığı, idareye hangi tarihte ve ne şekilde bildirildiği ve zamanaşımı/süre bakımından risk bulunup bulunmadığı incelenmelidir.

9. Yüksek Fen Kurulu Başvurusu Hangi Uyuşmazlıklarda Gündeme Gelebilir?
Yapım ve yapımla ilgili danışmanlık hizmet sözleşmelerinin uygulanmasında; dokümanlar arası uyuşmazlık, iş programı, süre, kabul, gecikme cezaları, ilave iş, iş eksilişi ve yeni fiyat gibi konularda Yüksek Fen Kurulunun görev alanına giren uyuşmazlıklar bulunabilir.

Bir uyuşmazlığın Yüksek Fen Kuruluna götürülüp götürülemeyeceği, başvuru hakkı, başvuru usulü ve konunun daha önce yargılama veya Sayıştay incelemesine konu olup olmadığı gibi hususlar somut dosyanın güncel mevzuatı üzerinden ayrıca kontrol edilmelidir.

10. Hukuki İncelemede Hangi Belgeler Önemlidir?

• İmzalanan sözleşme, Yapım İşleri Genel Şartnamesi ve diğer sözleşme ekleri.
• Uygulama/avan/kesin projeler, mahal listeleri ve birim fiyat tarifleri.
• Ataşmanlar, metraj cetvelleri, yeşil defter ve hakediş raporları.
• Yeni birim fiyat tutanakları, analizler ve rayiç belgeleri.
• Revize birim fiyat hesapları ve iş kalemi miktar değişikliklerini gösteren belgeler.
• İş artışı, iş eksilişi, proje değişikliği ve idare talimatlarına ilişkin karar ve yazılar.
• Hakediş kesintileri, ödeme belgeleri ve yüklenicinin itiraz/ihtirazi kayıtları.
• Geçici kabul, kesin kabul, kesin hesap ve tasfiye belgeleri.
• Yüksek Fen Kurulu başvuruları, kararları/görüşleri ve ilgili teknik-hukuki yazışmalar.
• Uyuşmazlığa ilişkin bilirkişi raporu, teknik rapor, fotoğraf, e-posta ve diğer deliller.

11. Rutin Hakediş ve Fiyat Farkı Yönetimi İçin Kılıç Kurumsal Tercih Edilmelidir
Teknik-mali kontrol ile hukuki uyuşmazlık ayrımı önem arz eder. Kılıç Hukuk; bu işlemlerin eksik ödeme, hukuka aykırı kesinti, yeni/revize fiyat, kesin hesap, alacak veya tazminat uyuşmazlığına dönüştüğü noktada hukuki değerlendirme yapar.
Rutin hakediş ve fiyat farkı hesaplama/kontrolü, periyodik sözleşme uygulama takibi ve proje bazlı teknik-mali süreç yönetimi Kılıç Kurumsal'ın çalışma alanındadır. 

Kılıç Kurumsal - Hakediş ve Fiyat Farkı

Kılıç Kurumsal - Kamu İhale Sözleşme Uygulamaları

12. Sık Sorulan Sorular

13. İlgili Kılıç Ekosistemi Kaynakları 

• Makale - Kamu Yapım İhalelerine Katılacak Firmalar Sözleşme Türlerine Neden Dikkat Etmelidir?: https://www.kilichukuk.org/Makale/kamu-yapim-ihalelerine-katilacak-firmalar-sozlesme-turlerine-neden-dikkat-etmelidir

• Makale - Kamu İhale Sözleşmelerinde, Yüksek Fen Kuruluna Başvuru Yapılması: https://www.kilichukuk.org/Makale/kamu-ihale-sozlesmelerinde-yuksek-fen-kuruluna-basvuru-yapilmasi

• Kılıç İhale Sözlüğü - Revize birim fiyat: https://www.kilichukuk.org/Sozluk/revize-birim-fiyat-

• Kılıç İhale Sözlüğü - Kesin hesap kesimi (yapım işleri): https://www.kilichukuk.org/Sozluk/kesin-hesap-kesimi-yapim-isleri

• Kılıç İhale Sözlüğü - Yüksek Fen Kurulu: https://www.kilichukuk.org/Sozluk/yuksek-fen-kurulu

• ihale.tv - Yapım İşlerinde Revize Birim Fiyat Uygulaması: https://ihale.tv/video/yapim-sozlesmeleri-hakedis-ve-vergi-uygulamalari/yapim-islerinde-revize-birim-fiyat-uygulamasi

• ihale.tv - Yüksek Fen Kuruluna Nasıl Başvuru Yapılır?: https://ihale.tv/video/4734-sayili-kamu-ihale-kanunu-ve-uygulamalari/yuksek-fen-kuruluna-nasil-basvuru-yapilir

• Kılıç Akademi - Kamu İhaleleri Yapım Sözleşmelerinde Mali ve Parasal Konular - Dr. Emrah KESGİN: https://www.kilicakademi.com.tr/Kitap/kamu-ihaleleri-yapim-sozlesmelerinde-mali-ve-parasal-konular

14. İletişim

Somut yapım sözleşmesi uyuşmazlığının hukuki niteliği, dosyadaki sözleşme ve teknik-mali belgeler görüldükten sonra belirlenebilir. İletişim sırasında işin sözleşme türü, uyuşmazlık konusu, son hakediş veya kesin hesap tarihi, idarenin son yazısı ve varsa itiraz/süre bakımından önem taşıyan belgelerin belirtilmesi incelemeyi kolaylaştırır.

İletişim: https://www.kilichukuk.org/iletisim